آب سالم نقش مستقیمی در حفظ سلامت انسان دارد؛ اما در صورت آلودگی می‌تواند عامل بروز طیف وسیعی از بیماری‌های عفونی و غیرعفونی شود. در این مقاله، منظور از «مسمومیت با آب» مجموعه‌ای از بیماری‌ها و مشکلات سلامتی ناشی از مصرف آب آلوده به عوامل میکروبی یا شیمیایی است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده توسط سازمان جهانی بهداشت، آب ناسالم یکی از عوامل مهم بروز بیماری‌های قابل پیشگیری در جهان است. اگر علاقه‌مندید که در رابطه با انواع بیماری منتقله از آب آشامیدنی اطلاعات بیشتری به دست آورید، از شما دعوت می‌کنیم در ادامه این مقاله با مجموعه مخزن آنلاین همراه باشید.

دلایل بروز بیماری ناشی از آب آلوده

آب آشامیدنی در مسیر تولید، انتقال و ذخیره‌سازی ممکن است در تماس با انواع میکروارگانیسم‌ها، مواد شیمیایی و فاضلاب قرار گیرد؛ به این ترتیب بیماری ناشی از آب آلوده در سطح فردی و جمعی گسترش پیدا خواهد کرد. در ادامه، با دلایل بروز بیماری‌های ناشی از آب ناسالم آشنا خواهیم شد:

1.    آلودگی میکروبی و حضور پاتوژن‌ها

باکتری‌ها، ویروس‌ها و انگل‌ها مهم‌ترین عوامل عفونی مرتبط با آب آلوده هستند؛ از جمله ویبریو کلرا (عامل وبا)، سالمونلا تیفی (عامل حصبه)، هپاتیت A و انگل‌هایی مانند ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم. این میکروارگانیسم‌ها از طریق مدفوع انسان و حیوانات، پساب تصفیه ‌نشده و دفع غیربهداشتی فاضلاب وارد منابع آب سطحی و زیرزمینی می‌شوند.

2.    آلودگی شیمیایی و فلزات سنگین

علاوه بر میکروب‌ها، آلاینده‌های شیمیایی مانند فلزات سنگین (سرب، آرسنیک)، نیترات‌ها، ترکیبات آلی فرار و سموم کشاورزی نیز می‌توانند کیفیت آب را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهند. ورود پساب‌های صنعتی، زه‌آب‌های کشاورزی و نشت مواد شیمیایی به سفره‌های آب زیرزمینی، در درازمدت با افزایش خطر سرطان‌ها، اختلالات عصبی و مشکلات قلبی و عروقی همراه است.

3.    تصفیه ناکافی و زیرساخت فرسوده

در بسیاری از شهرها و روستاها، سیستم‌های تصفیه و شبکه توزیع آب قدیمی یا ناکارآمد هستند و توان حذف کامل میکروارگانیسم‌ها و آلاینده‌ها را ندارند. نشت لوله‌ها، قطع و وصل مکرر جریان و کلرزنی ناکافی یا نامنظم، همگی خطر آلودگی ثانویه و بروز بیماری منتقله از راه آب را افزایش می‌دهند.

4.    بلایای طبیعی و شرایط اضطراری

سیلاب‌ها، زلزله‌ها و طوفان‌ها با تخریب زیرساخت‌های آب و فاضلاب، فاضلاب خام و گل‌ولای آلوده را با منابع آب تمیز مخلوط می‌کنند. در چنین شرایطی، بدون اتخاذ تدابیر فوری برای تصفیه و ضدعفونی، احتمال وقوع طغیان وبا، اسهال حاد و سایر بیماری‌های گوارشی بسیار بالا می‌رود.

5.    ذخیره‌سازی و توزیع غیربهداشتی در مقیاس خانگی

حتی اگر آب از مخزن اصلی مانند مخزن 100 لیتری عمودی سالم باشد، نگهداری آن در ظروف باز، مخازن کثیف یا ظروفی که به طور مرتب با دست و وسایل آلوده در تماس‌اند، می‌تواند مجدداً آن را آلوده کند. استفاده از ظروف بدون درِ مناسب، نبستن کامل درِ مخزن، یا تماس مکرر ملاقه و لیوان آلوده با آب ذخیره‌شده، شانس رشد میکروب‌ها و انتقال بیماری ناشی از آب آلوده را به‌‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

علائم مسمومیت با آب

مسمومیت با آب علائم گوناگونی دارد که در ادامه با آن‌ها آشنا خواهیم شد:

1.    علائم گوارشی (اسهال، تهوع و استفراغ)

اسهال (آبکی یا خونی)، تهوع، استفراغ، دل‌پیچه و درد شکم از شایع‌ترین علائم بیماری‌های ناشی از مصرف آب آلوده هستند. در برخی بیماری‌ها مانند وبا، از دست رفتن سریع مایعات بدن می‌تواند در مدت کوتاهی منجر به کم‌آبی شدید و حتی شوک شود؛ به‌ویژه در کودکان و سالمندان.

2.    تب، سردرد و دردهای عضلانی

در بسیاری از عفونت‌های باکتریایی مانند حصبه (تیفوئید)، تب بالا، سردرد، لرز، کوفتگی عضلانی و بی‌حالی عمومی گزارش می‌شود. این علائم عمومی اگر همراه با اسهال، تهوع یا درد شکم باشند، احتمال وجود یک بیماری منتقله از آب آشامیدنی را بیشتر می‌کنند.

3.    علائم کم‌آبی (دهیدراتاسیون)

خشکی دهان، کاهش ادرار، سرگیجه، افت فشار خون، خواب‌آلودگی و فرو رفتگی چشم‌ها از نشانه‌های مهم کم‌آبی هستند که معمولاً پس از اسهال و استفراغ طولانی‌مدت رخ می‌دهند. در کودکان کوچک، گریه بدون اشک، بی‌حالی شدید و فرورفتگی ملاج (نقطه‌ی نرم سر نوزاد) هشدارهای جدی نیازمند مداخله فوری پزشکی است.

4.    علائم اختصاصی برخی عفونت‌ها و مسمومیت‌ها

برخی از عوامل بیماری‌زا یا سموم علائم خاصی دارند؛ به عنوان مثال هپاتیت A می‌تواند موجب زردی پوست و چشم‌ها، ادرار تیره و خستگی شدید شود. در مواجهه طولانی با فلزات سنگین یا آلاینده‌های شیمیایی نیز ممکن است علائمی مانند سردرد مزمن، اختلالات عصبی، مشکلات پوستی یا درگیری کلیه‌ها و کبد مشاهده شود.

انواع بیماری منتقله از آب آشامیدنی

انواع بیماری منتقله از آب آشامیدنی را می‌توان بر اساس نوع عامل باکتریایی، ویروسی یا انگلی، و اندام هدف اعم از دستگاه گوارش، کبد، پوست و… طبقه‌بندی نمود. برخی از مهم‌ترین نمونه‌های این بیماری‌ها به شرح زیر است:

• وبا و سایر اسهال‌های حاد عفونی (عمدتاً باکتریایی)
• حصبه (تب تیفوئید) و شبه‌تیفوئید
• هپاتیت A و هپاتیت E با درگیری اولیه کبد
• عفونت‌های انگلی روده‌ای مانند ژیاردیازیس و کریپتوسپوریدیوز
• اسهال‌های ویروسی به ‌ویژه در کودکان
• برخی عفونت‌های پوستی، چشمی و گوش در تماس با آب آلوده استخرها و منابع سطحی

راه‌های پیشگیری از بیماری‌های ناشی از آب آلوده

برای جلوگیری از بروز بیماری منتقله از راه آب باید یک سری اقدامات صورت گیرد:

1.    اطمینان از منبع آب سالم

اولین گام این است که هر نوع مخزن آبی که استفاده می کنید مانند قیمت مخزن 200 لیتری عمودی و وضعیت کیفی آن را مورد بررسی قرار دهید. به عنوان مثال، در شهرها معمولاً شرکت‌های آب گزارش سالانه کیفیت آب را منتشر می‌کنند که شامل شاخص‌های میکروبی و شیمیایی است. در صورت استفاده از چاه‌های خصوصی یا چشمه‌ها، آزمایش دوره‌ای آب توسط آزمایشگاه‌های معتبر برای شناسایی میکروب‌ها، نیترات‌ها و فلزات سنگین توصیه می‌شود.

2.    بهسازی و ضدعفونی آب در منزل

اگر نسبت به سلامت آب تردید دارید، می‌توانید از روش‌های تصفیه در منزل استفاده کنید. از جمله روش‌های مذکور می‌توانیم به جوشاندن آب، استفاده از فیلترهای مطمئن و ضدعفونی با کلر یا سایر مواد مجاز اشاره داشته باشیم.

3.    رعایت بهداشت فردی و شست‌وشوی دست‌ها

شست‌وشوی منظم دست‌ها با آب سالم و صابون، به ‌ویژه پس از استفاده از توالت، تعویض پوشک و پیش از آماده‌سازی یا مصرف غذا، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای کاهش انتقال عوامل عفونی است. بهداشت فردی مناسب، احتمال ورود میکروب‌ها به آب و غذای مصرفی خانواده و بروز بیماری ناشی از آب آلوده را در سطح جامعه پایین می‌آورد.

4.    نگهداری و ذخیره‌سازی ایمن آب در منزل

بسیاری از خانواده‌ها اقدام به ذخیره‌سازی آب در مخازن خانگی می‌کنند؛ چنانچه این مخازن به درستی انتخاب و نگهداری نشوند، می‌توانند به عامل آلوده‌کننده آب تبدیل گردند. استفاده از مخازن ذخیره‌سازی پلی اتیلن با درب کاملاً بسته، امکان رشد جلبک‌ها، حشرات و ورود گردوغبار را کاهش می‌دهد و در صورت شست‌وشوی دوره‌ای، به حفظ کیفیت آب در بلندمدت کمک می‌کند.

5.    توجه به بهداشت غذا و سفر

شست‌وشوی میوه و سبزی با آب مطمئن، اجتناب از مصرف یخ با منبع نامشخص و پرهیز از غذاهای خام یا نیم‌پز در مناطق پرخطر، راهکارهای مهمی برای کاهش تماس با عوامل بیماری‌زا هستند.

مخزن آنلاین؛ ارائه‌دهنده انواع مخازن بهداشتی ذخیره‌سازی آب

در این مقاله با دلایل و علائم مسمومیت با آب آشنا شدیم. از آن جایی که مخازن ذخیره‌سازی آب در حفظ کیفیت و بهداشت آب تأثیر مستقیم دارند، توصیه می‌شود که برای تهیه این مخازن سراغ مراکز معتبر بروید. مجموعه مخزن آنلاین از جمله مراکز قابل اطمینان در این زمینه است که مخازنی از برندهای خوش‌نام تی پی سی، سوما و اوان در ظرفیت‌های گوناگون عرضه می‌کند. برای کسب اطلاعات بیشتر و بازدید از محصولات از شما دعوت می‌کنیم از بخش مخازن آب در وب‌سایت مخزن آنلاین دیدن فرمایید. علاوه بر این، در صورت وجود هرگونه سوال می‌توانید با کارشناسان مخزن آنلاین تماس بگیرید.

سوالات متداول

۱. آیا آب شفاف و بی‌بو هم می‌تواند آلوده باشد؟

بله، بسیاری از میکروارگانیسم‌های عامل بیماری منتقله از راه آب با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند و حتی در آب ظاهراً شفاف حضور دارند.

۲. چند وقت یک‌بار باید مخزن ذخیره آب را شست‌وشو کرد؟

بسته به شرایط، معمولاً شست‌وشو و گندزدایی کامل مخازن ذخیره‌سازی پلی اتیلن و سایر مخازن هر ۶ تا ۱۲ ماه یک‌بار توصیه می‌شود.

۳. جوشاندن آب برای چه مدت کافی است؟

در اغلب راهنماهای بهداشتی، رساندن آب به نقطه جوش و ادامه جوشیدن به ‌مدت حداقل یک دقیقه و در ارتفاعات بالاتر کمی بیشتر پیشنهاد شده است.

۴. چه زمانی باید برای علائم بعد از نوشیدن آب مشکوک به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت بروز اسهال شدید، تب بالا، استفراغ مکرر، علائم کم‌آبی یا مشاهده خون در مدفوع، باید هرچه سریع‌تر به مراکز درمانی مراجعه نمود.

۵. آیا استفاده از فیلتر خانگی جایگزین قطعی برای تصفیه مرکزی است؟

فیلترهای معتبر خانگی می‌توانند یک لایه‌ی حفاظتی تکمیلی ایجاد کنند، اما هرگز جایگزین لزوم تأمین آب سالم در سطح شبکه و رعایت اصول بهداشتی عمومی نمی‌شوند.